Seko · سۆرانی

ژینا و چوارچێوەی پرسی کورد

2026-09-11T11:33:43Z

شەهیدکردنی ژینا ئەمینی تەنیا ڕووداوێکی بەڕێکەوت، یاخود پەیوەست بە ڕێساکانی پۆششی زۆرەملێ لە ئێراندا نەبوو، بەڵکوو خوێندنەوەی ڕاستەقینەی ئەم ڕووداوە تەنیا لەناو چوارچێوەی پرسی ڕەوا و دۆزی مێژوویی نەتەوەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا مانای تەواوی خۆی وەردەگرێت. مێژووی دەسەڵاتە سەنتراڵەکانی ئێرانی داگیرکەر هەمیشە کورد وەکوو پەراوێزێکی مەترسیدار و جیاواز لە ناسنامەی سەپێنراوی ناوەند بینیوە. جەستەی ژینا، جەستەیەکی کوردی بوو، هەمان ئەو ناسنامەیەی ساڵانێکە لە لایەن دەسەڵاتەوە هەوڵی سڕینەوە و پەراوێزخستنی دەدرێت. سزادانی ژینا لە تاران، درێژکراوەی هەمان ئەو سیاسەتە مێژووییەی دەسەڵاتە، کە هەر دەنگ و ڕەنگێکی جیاوازی دەرەوەی چوارچێوە سەپێنراوەکانی ناوەند بە هەڕەشە بۆ سەر بوونی خۆی دەبینێت. ئەم توندوتیژییە سیستەماتیکە لە بۆشاییەکدا گەشەی نەکردووە، بەڵکوو بەرهەمی ئەقڵیەتێکە، کە هەموو جیاوازییەکی کولتووری و نەتەوەیی وەکوو ئامرازێک بۆ هەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی دروستکراوی خۆی تەماشا دەکات.

ژینا لە شوێنێکدا ژیانی لێ زەوت کرا، کە ناسنامەی کچە کوردێک لە تاراندا، بە هەڵگری جیاوازیی نەتەوەیی و کولتووری و ڕوانگە دەبینرا. ئەم جیاوازییە تەنیا لە ئاستی ئاخاوتن بە زمانێکی دیکەدا نانوێنێت، بەڵکوو بڕوانامەی ئامادەیی مێژوویی و ڕەتکردنەوەی ژێردەستەییە، کە لە جەستە و کەسایەتی یەک بەیەکی تاکەکانی کوردستاندا ڕەنگی داوەتەوە. كاتێک ژینا لە ناوەندی دەسەڵاتدا ڕووبەڕووی تووندوتیژی بووەوە، ئەمە ڕووبەڕووبوونەوەی دوو فەلسەفەی جیاواز بوو؛ فەلسەفەی سەپاندن و یەکپۆشیی ناوەند، لەگەڵ فەلسەفەی سەربەستی و خۆڕاگریی کوردبوون. تاوانەکە تەنیا داپڵۆسینی ئازادییەکی تاکەکەسی نەبوو، بەڵکوو هەوڵێک بوو بۆ ڕامکردنی هۆشیارییەکی بەکۆمەڵ، کە سڵ لە گوێڕایەڵی ناکاتەوە و بەها خۆبەڕێوەبەرییەکانی سپۆنسەری ژیانی ڕۆژانەی دەکەن.

دروشمی “ژن، ژیان، ئازادی” و ئەو ڕاپەڕینەی دوای کوژرانی ژینا لە سەقز و سنە و شارەکانی دیکەی ڕۆژهەڵاتەوە سەری هەڵدا، گەواهی ئەوە دەدەن، کە ئەم پرسە ڕەگ و ڕیشەی لە هۆشیاریی سیاسیی کوردستاندا هەیە. لە ڕاستیدا کوردستان جارێکی دیکە سەلماندی، کە مۆڵگەی سەرەکیی تێکۆشان و بەرەنگاربوونەوەی زوڵمە. ژینا لەم هاوکێشەیەدا بووبووە خاڵی بەیەکگەیشتنی دوو جۆر لە چەوسانەوە؛ چەوسانەوەی جێندەری و جیاکاریی نەتەوەیی. ئازادیی ژن لە کوردستاندا جیاواز نییە لە ئازادیی گشت نەتەوەکە و ناکرێت ڕەهەندە جێندەرییەکەی لە ڕەهەندە سیاسی و کۆمەڵایەتییە نەتەوەییەکەی داببڕدرێت. لە بنەڕەتدا ژن لە کۆمەڵگەی کوردیدا تەنیا قوربانی نییە، بەڵکوو کارەکتەری سەرەکیی پاراستنی زمان و کولتوور و بەردەوامیدانە بە خەبات، بۆیە بەئامانجگرتنی ژینا، لێدانبوو لە بڕبڕەی پشتی بەرهەمهێنانەوەی ناسنامەی کوردی.

هەوڵدان بۆ دابڕینی کوژرانی ژینا لە پرسی کوردستان و کەمکردنەوەی بۆ بابەتێکی کاتیی، یان مافێکی ڕووکەشیی بەکاربەری و نادیدەگرتنی ڕەگی مێژوویی ئەو زوڵمەیە، کە دەیان ساڵە بەسەر نەتەوەی کورددا سەپێنراوە. دەسەڵات تەنیا لە ڕوخساری ژینادا کچێکی ناڕازیی نەبینی، بەڵکوو نەتەوەیەکی بینی، کە ئامادە نییە بپوکێتەوە و لەناو ناسنامەی ناوەنددا بتوێتەوە. ژینا نەوەکوو تەنیا سیمبولی مەزڵومیەتە، بەڵکو بووبووە وەرچەرخانێک لە مێژووی خەباتی سەربەرزانەی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا و خاڵی دەستپێکی قۆناغێکی نوێ لە ڕاپەڕینی کۆمەڵایەتی و نەتەوەیی. ئەو چەمک و ئاراستەیەی لە گۆڕستانی ئایچی سەقزەوە بە ڕستەی «ژینا گیان تۆ نامری، ناوت دەبێتە ڕەمز» دەستی پێکرد، سنوورەکانی جوگرافیای بەزاند و پیشانی دا، کە پرسی کورد توانای ئەوەی هەیە بێتە تەوەری سەرەکیی گۆڕانکارییە بنەڕەتییەکان.

لێکۆڵینەوە لە پاشخان و دەرئەنجامەکانی ئەم کارەساتە ئاشکرای دەکات، کە گوشارە پێکهاتەییەکان و ڕوانگەی ئاساییشپارێزیی ناوەند بەرانبەر بە کوردستان، هەمیشە زەمینەسازی بۆ بەکارھێنانی تووندوتیژیی بێسنوور دەکەن. کاتێک ناوەند ناتوانێت جیاوازییە نەتەوەیی و کولتوورییەکان له چوارچێوەی سیستەمێکی دادپەروەرانەدا لەخۆ بگرێت، ڕێگەی سەرکوت وەکوو تاقە ئامرازی زاڵبوون هەڵدەبژێرێت. بەڵام کاردانەوەی خێرا و سەرانسەریی خەڵکی کوردستان ئاماژەیەکی ڕوون بوو بۆ ئەوەی کە توندوتیژیی دەسەڵات نەیتوانیوە ئیرادەی جەماوەری تێک بشکێنێت، بەڵکوو تەنیا جیاوازی و مەودای نێوان ناوەند و پەراوێزی قوڵتر کردووەتەوە و هۆشیاریی نەتەوەیی بەهێزتر کردووە.

لە کۆتاییدا، هەر خوێندنەوەیەک، کە بیەوێت ژینا لە زێد و لە مێژوو و لە ناسنامە کوردییەکەی داببڕێت، هەوڵێکە بۆ شێواندنی حەقیقەتی ڕووداوەکە و زەوتکردنی مانای ڕاستەقینەی ئەو قوربانیدانە. ژینا بەهۆی ئەو مێژوو و ناسنامەیەی هەڵیگرتبوو بووە ئامانج، وەڵامی کوردستان و خەڵکەکەی بۆ ئەم کارەساتەش ئاماژەیەکی ڕاشکاوانە بوو بۆ ئەوەی کە دۆزی کورد بە شەهیدکردنی ڕۆڵەکانی نەوەکوو بێدەنگ نابێت، بەڵکوو دەبێتە هەوێنی بەردەوامیی و خەبات لەپێناو گەیشتن بە ئازادیی و کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوە و بەدیهێنانی ڕزگاریی یەکجارەکی.

١٢٨ ساڵ خەبات لە پێناو پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی و شکۆی کوردستان

2026-04-22T08:49:57Z

هیوا ساعدی

کاتێک میقداد مەدحەت بەدرخان لە ٢٢ی نیسانی ١٨٩٨دا، لە ناو جەرگەی قاهیرەی پێتەختی میسر و لە ناو غەریبییەکی پڕ لە ئیرادەدا، یەکەمین ژمارەی ڕۆژنامەی کوردستانی بڵاو کردەوە، تەنیا لاپەڕەیەکی ڕەش و سپی نەخستە بەردەستی خوێنەران، بەڵکوو یەکەمین مانیفێستی سیاسی، فەرهەنگی و نەتەوەیی نەتەوەی کوردی لە سەردەمی نوێدا ڕاگەیاند. ئەم ڕووداوە مێژووییە کە ئەمڕۆ ١٢٨ ساڵ بەسەر تێپەڕبوونی نیشتمانپەروەرییەکەیدا تێدەپەڕێت، خاڵی وەرچەرخانی نەتەوەیەک بوو کە دەیویست لە ڕێگەی پیت و وشەوە، دیواری ئەو بێدەنگییە قورسە بڕوخێنێت کە داگیرکەرانی ناوچەکە بەسەریدا سەپاندبوویان.

ڕۆژنامەی کوردستان لە کاتێکدا لەدایک بوو کە کورد لە هەموو لایەکەوە ڕووبەڕووی سیاسەتی سڕینەوە، توانەوە و نکۆڵیکردن ببووەوە، بۆیە ئەم هەنگاوە بوێرانەی بنەماڵەی بەدرخانییەکان لە ئاستی خەباتێکی چەکداریی مەزن و بگرە کاریگەرتریش بوو بۆ پاراستنی شکۆی نەتەوەیی و زیندووکردنەوەی هەستی نیشتمانپەروەری لە ناو دڵ و دەروونی تاکی کورد دا.

ئەو ڕۆژنامەیەی کە لە چاپخانەی “دارالهلال” و بە هاوکاری نووسەری ناوداری عەرەب جۆرجی زێدان ڕووناکی بینی، تەنیا ئامرازێکی سادەی گواستنەوەی هەواڵ نەبوو، بەڵکوو سەنگەرێکی پۆڵایین و پڕ لە مەعریفە بوو بۆ بەرگری لە زمان، مێژوو و فەرهەنگی ڕەسەنی کوردی.

بڵاوکردنەوەی ٣١ ژمارە لە ماوەی پێنج ساڵدا و گۆڕینی بەردەوامی شوێنی دەرچوونی لە شارێک بۆ شارێکی تر و لە وڵاتێک بۆ وڵاتێکی تر، گەورەترین بەڵگەیە لەسەر ئەو ئیرادە نیشتمانپەروەرییە پۆڵایینەی کە لە پشت ئەم پڕۆژە پیرۆزەوە بوو. میقداد مەدحەت بەدرخان و جەلادەت بەدرخان بە تێگەیشتنێکی قووڵ بۆیان دەرکەوتبوو کە نەتەوەی بێ ڕۆژنامە و بێ دەنگی سەربەخۆ، نەتەوەیەکی بێ ئایندەیە، بۆیە ژیانی خۆیان و شکۆی بنەماڵەکەیان تەرخان کرد بۆ ئەوەی کورد ببێتە خاوەنی مینبەرێکی تایبەت بە خۆی. ئەمە سەرەتایەک بوو بۆ ئەوەی کورد لە جیهانی مۆدێرندا وەک کارەکتەرێکی سیاسی و فەرهەنگی خاوەن ناسنامە بناسرێت و چیتر ڕێگە نەدرێت مێژوو و کەرامەتی ئەم نەتەوەیە لەلایەن نەیاران و بێگانەکانەوە بشێوێنرێت.

ئەمڕۆ کە یادی ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی دەکەینەوە، دەبێت ئەو ڕاستییەمان هەمیشە لەبەرچاو بێت کە ئەم کاروانە پڕ لە سەروەرییە بە خوێن، ئاوارەیی، زیندان و دوورخستنەوە گەیشتووەتە ئەمڕۆی ئێمە. ڕۆژنامەگەریی کوردی لە بنەڕەتدا لەسەر بنەمای ئازادیخوازی و پاراستنی مافە نەتەوەییەکان دامەزراوە، بۆیە هەر لادانێک لەم ڕێبازە نیشتمانییە، پشتکردنە لەو میراتە مەزنەی کە بەدرخانییەکان وەک ئەمانەتێکی پیرۆز بۆیان بەجێهێشتووین.

لەم سەردەمەدا کە جەنگی میدیایی و داگیرکاریی فەرهەنگی و جەنگی نەرمی زانیارییەکان لە هەموو کاتێک مەترسیدارتر و ئاڵۆزتر بووە، ئەرکی سەرەکیی هەموو قەڵەمبەدەستە نیشتمانپەروەرەکانە کە میدیا بکەنە قەڵغانێکی بڕواپێکراو بۆ پاراستنی خاکی کوردستان و یەکڕیزیی ڕیزەکانی گەلی کورد. دەبێت زمانی شیرینی کوردی لە ناو هەموو کایەکانی میدیادا وەک ناسنامەیەکی پیرۆز و هێڵێکی سوور تەماشا بکرێت و بە هیچ شێوەیەک ڕێگە نەدرێت وشەی بێگانە و کولتووری هاوردەکراوی نەیاران، ڕەسەنایەتی و پاکی گوتاری نەتەوەیی ئێمە تێکبدات یان مانا نیشتمانییەکانی کاڵ بکاتەوە.

پەیامی ئەمساڵی ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی بۆ ئێمە، پەیامی کۆڵنەدان، یەکگرتوویی و بەردەوامییە لەسەر ڕێبازی سەربەخۆییخوازی. وەک چۆن ڕۆژنامەی کوردستان لە ناو جەرگەی ئاوارەییدا بوو بە چاوی بێداری کورد بۆ بینینی جیهان و ناساندنی مەزڵومیەتی نەتەوەکەمان، ئێستاش دەبێت میدیای کوردی ببێتە پێشەنگی ڕاستەقینەی ڕزگاریی نیشتمانی و هۆشیارکردنەوەی نەوەکانی داهاتوو بەرامبەر بە پیلانە داگیرکارییەکان.

ئێمە تەنیا یادی ڕووداوێکی مێژوویی ناکەینەوە، بەڵکوو پەیمانی وەفاداری بۆ ئەو ڕێبازە پیرۆزە نوێ دەکەینەوە کە پێمان دەڵێت: تا وشەی کوردی بە ئازادی و سەربەخۆیی بژی، نەتەوەی کوردیش بە سەربەرزی و شکۆمەندی لە ناو مێژوودا دەمێنێتەوە. پێویستە ڕۆژنامەنووسی کورد ئەمڕۆ زیاتر لە هەموو کاتێک خۆی بە خاوەنی خەمە نەتەوەییەکان بزانێت و قەڵەمەکەی نەکاتە قوربانی بەرژەوەندییە سیاسییە کاتییەکان، چونکە مێژوو تەنیا ئەو دەنگانە تۆمار دەکات کە بۆ نیشتمان و بۆ ئازادیی مرۆڤی کورد تێکۆشاون.

بۆ سەد ساڵەی لە سێدارەدانی شێخ سەعیدی پیران و هاوڕێکانی

2025-06-29T14:54:29Z

شێخ سەعیدی پیران لە 1865 لە ناوچەی پاڵوو لەدایک بووە، یەکێکە لە شێخە بەرزەکانی نەقشەبەندی لە پاش مردنی باپیرەی، شێخ عەلی، باوکی ناوچەی پاڵووی بەجێ هێشتووە و ڕووی کردۆتە شاری خنیس. شێخ سەعید خوێندنی دینی لەو شارە تەواو کردووە، پایە و ڕیزی کۆمەڵایەتی شێخ و زیرەکی و لێهاتوویی و دەوڵەمەندی بۆتە هۆی سەرەکی بۆ ئەوەی کۆمەڵە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ و پتە و بە شێخ سەعید‌ـەوە بکات. لە کۆتایی هاوینی 1923، یوسف زیبا، کە سەرۆکێکی بزووتنەوەی کورد و نائیبی کۆنی شاری بەتلیس بووە لە پەرلەمانی تورکیا دا، چۆتە شاری خنیس بۆ خزمەت و دیدەنی شێخ سەعید. لەپاش گۆڕینەوەی بیروڕاو ڕوونکردنەوەی دید و بۆچوونیان ڕێکەوتوون لەسەر ئەوەی بڕیاری هەڵگیرسانی شۆڕشێکی نوێ بدەن! لە زستانی 1923 تا 1924 سەرۆک هۆزەکان و ئەندامە چالاکەکانی کۆمەڵەی سەرخۆبوون کۆبوونەوەی فراوانیان لە ناوچەی پاڵوو بەست، کە تیایدا باس لە فراوانکردن و خۆسازدان بوو بۆ چالاکی کردن لە پێناو بزووتنەوەی نهێنی و خۆئامادەکردن بۆ ڕاپەڕینی نۆی بۆ سەربەخۆی کوردستان. ئەم کار و بڕیارەش تا ڕادەیەکی بەرفراوان بە یارمەتی شێخ مەحمودی حەفید و سمکۆی شکاک بوو. هەر ئەوکات بڕیار درا یاداشتێک دەربارەی پشتگیری نەتەوەی کورد بۆ کۆمەڵەی نەتەوەکان (عصبة الامم) بنێرن.

سەرهەنگ خالید جەبری و یوسف زیبا چالاکترین ئەندامانی کۆمەڵەی سەرخۆبوون بوون کە هەموو بڕیارە گرنگەکانی کۆمەڵەیان دەگەیاندە دوورترین ناوچەکانی کوردستان و ئامادەییەکی هەمیشەییان لە نێوان سەرۆک هۆزەکاندا پەیدا کردبوو. هەروەها پەیوەندییان لەگەڵ پارتی جەمهوری پێشکەوتووی تورکیا پەیدا کردبوو کە لە کانوونی دووەمی 1925 دامەزرابوو، بەڵام بەهۆی خیانەتکاری سەرۆکەکانی هۆزی خورمیک کە دەنگوباس و خۆئامادەکردنی گەیاندە یاساوڵانی ڕژێمی تورکیا. ئیدی بە بڕیاری مستەفا کەمال ئەتاتورک، یوسف زیبا و خالید جەبری بەگ گیران و ڕەوانەی زیندانی بەتلیس کران.

لەپاش گرتنی ئەم دوو سەرکردەیە کۆمەڵە وەک پێویستیەکی گرنگ بە پەلە بڕیاری دا کە شیخ سەعیدی پیران هەڵبژردرێت و بکرێت بە سەرۆکی کۆمەڵەی سەرخۆبوون. شێخ سەعید لە پاش هەڵبژاردنی بە سەرۆکی کۆمەڵە بڕیاری هەڵگیرسانی مەشخەڵی بزووتنەوەی چەکدارانەی دا، بەڵام زیاتر دەیویست بڕیارەکە مۆرکی کوردستانی گەورەی پێوە دیاربێت، لەبەرئەوە عەلی ڕەزای کوڕی ناردە شارەکانی دیاربەکر و حەڵەب بۆ زانینی بیروبۆچوونی سەرۆکەکانی کوردی سووریا و عێراق و ئێران بۆ زیاتر ڕێککەوتن لەسەر کاتی گشتی ڕاپەڕینەکە.

لە پاش کۆبوونەوەیەکی گەورە لە شاری حەڵەب، هەمووان گەیشتنە ئەو باوەڕەی کە مافی نەتەوایەتی گەلی کورد بەبێ شۆڕشێکی چەکدارانە مەحاڵە مسۆگەر بکرێت! پاشان، ڕۆژی 21 ئازاری 1925 دانرا بە یەکەم ڕۆژی هەڵگیرسانی مەشخەڵی شۆڕش و ڕاپەڕین، لە نیوەی دووەمی کانوونی دووەمی 1925دا، شێخ سەعید گەشتێکی بەزۆربەی ناوچەکانی کوردستان دا کرد، گەرمی هەستی کوردانەی خەڵکی کورد کارێکی وای لێکەوتەوە کە شێخ سەعید شۆڕشی چەکدارانە دەست پێ بکات لە دژی داگیرکەرانی تورک. شێخ دەچووە هەر ناوچە و گوندێک و شار و شارۆچکەیەک بەکومەڵ لایەنگر و دۆست ڕوویان تێ دەکرد تا دەهات خەڵکی چەکداری ڕاپەڕینەکە ڕوو لە زیاد بوون دەچوو، بەتایبەتی لە شاری گەنچ و ناوچەی لیچە، خانی، پیران.

لە ٥ی شوباتی 1925دا، شێخ سەعید، خانیی بەجێ هێشت لەگەڵ ١٠٠ سوارەی ئازا بەرەو گوندی پیران بەڕێ کەوتن بۆ ماڵی عەبدول ڕەحیمی برای. لەهەمان شەودا مەفرەزەیەکی سوپای تورک بەسەرۆکایەتی دوو ئەفسەر، حوسنی ئەفەندی و موستەفا عالیم، کە هاتبوون بۆ گرتنی چەند کەسێک لە گوندنشینەکان، بەڵام لەبەرئەوەی شێخ سەعید ڕازی نەبوو کە کەس بگیرێ، ئەوە بووە هۆی ئەوەی کە هەردوولا سەنگەر لەیەک بگرن. لە پاش شەڕ و تەقە کردن چەندەها کەس لە مەفرەزەکەی داگیرکەران کوژران و ئەوانی تریش بە ئەسیری گیران. ئەم ڕووداوە لەپڕە بووە هۆی ڕێگرێکی سەرەکیی ناوەخت لە کاملنەبوونی خۆئامادەکردنی ڕاپەڕینەکە.

کاتێک شێخ تایەری برای شێخ سەعید ئەم هەواڵەی بیست، بێ وەستان و چاوەڕوانی لە 10ی شوبات کۆنتڕۆڵی شارۆچکەی “لیچە”ی کرد و دەستی بەسەر گشت پارە و نووسین و نامە و تەلگرافی نهێنی ڕژێمدا گرت. لە ڕۆژی 11ی شوبات دا، لەگەڵ ٢٠٠ هەزار سوارە چوونە خزمەت شێخ، ئەم ڕووداو و هۆکارانە بوونە هۆی سست بوونی هەندێ کاری شۆڕشەکە ڕێگەیان لەدواخستنی شۆڕشەکە گرت بۆیە شێخ سەعید بەناچاری پێش وەخت بڕیاری دەست پێ کردنی ڕاپەڕینەکەی دا.

بەپێی ئامارێکی ئەو کاتە، ژمارەی پێشمەرگە کوردەکان تەنیا لە چوار ولایەتدا نزیکەی ٦٠٠ هەزار کەس بوون بەرامبەر ژمارەی هێزی تورکەکان کە لە ١٠٠ کەمتر بوون جگە لەوەی لەم ناوچانەدا نەتەوەی چەرکەس و عەرەب و ئەرمەنیشی تێدا بوو. ئەم کەمینە نەتەوانەش زۆر چەوساوە و زوڵم لێ کراوی ژێر دەسەڵاتی تورک بوون بۆیە زۆربەیان لە شۆڕشەکەدا بەشدار بوون و هاوکاری و پشتیوانیان نیشاندا. شێخ سەعید سەرۆکایەتی سوارە پێشمەرگەکانی حاجی حەسەن و عەمەری خارۆ هۆزی مەستان و بۆتانی باشووری چیای کوچەرانی دەکرد هێزی ساڵح بەگی خانی هێزەکانی شێخ شەمسەدین‌ـیش هاتنە ناوچەی مادن و شێخ ئەیوب‌ـیش لەگەڵ هەزاران سوارەی پێشمەرگە چوونە ناو ڕیزەکانی شێخ عەبدولرەحیمی برای شێخ سەعید بەرەو ڕزگارکردنی شاری دیاربەکر ڕۆیشتن.

شیخ سەعید لەسەرەتاوە هەستی کرد کە هێزەکانی لە توانایان نییە شاری دیاربەکر ڕزگار بکەن، بۆیە بیری لە ڕێگای تر کردەوە. بۆ ئەمەش کەوتبووە گفتوگۆکردن لەگەڵ حکومەتی تورک تا بوارێکی لەبار بۆ ڕاپەڕینی کوردەکانی ناو شارەکە بڕەخسێنێ، هەر چەندە بوار و ڕێگا نەبوو بۆ گەیاندنی هیچ جۆرە چەکێک بۆ خەڵکانی ناو شارەکە، گەمارۆدانی شارەکەش زۆری کێشا، سوپای دوژمنیش لەناو شارەکەدا ڕازی نەبوون کە دەستبەرداری بەرەنگاری و خۆڕاگرتن ببن. لە سەرەتای مانگی ئازار پێشمەرگە هێرشی بە جۆرەها چەک دەست پێ کرد بەڵام خۆڕاگری سوپای تورک زۆری خایاند، لە دەرگای ماردینی شارەوە کەرتێکی پێشمەرگە و خەڵکی شار یەکتریان گرتەوەو کەوتنە پەلامار بۆ سەر سوپای دوژمن، تورکەکان سەنگەری پتەویان لێ دابوو. لە هەمان کاتدا خاوەنی سەدان چەکی نوێ بوون و توانای سەرکەوتنیان زیاتر بوو، لە پاش شەڕێکی قورس و کوژرانی ژمارەیەکی زۆر لە هەردوولا، کەرتی هێرش بەری پێشمەرگە و خەڵک ملیان دایە بەر پاشەکشەکردن و گەڕانەوە دواوە لە پاش دوو سێ هێرش پێشمەرگەکان کە تێدا سەرنەکەوتن، بە تەواوی بڕیاری وازهێنان لە گەماروی شارەکە و پاشەکشەی هێزەکانی پێشمەرگە لە لایەن شێخ سەعید درا!

ئەوە بوو، ڕیزەکانی شۆڕش ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بەرە و شپرزەیی و پەرش و بڵاوی دەچوو، بە تایبەتی کاتێک سوپای دوژمن لە باکوور و باشوورەوە بە هێزی زۆر هێرشیان هێناو گەماروکەیان پێچەوانە کردەوە لەشکری جەندرمەش بۆ هێرشبردنە سەر دوا هێزی پێشمەرگە و سەرکوتکردنی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەی کورد لە چەندەها لاوە هێرشی دڕندانەیان برد و کوشتار و قەتلوعامێکی بێ ڕەوایان لە خەڵکی بێگوناه و ڕەشوڕووتی کورد کرد.

لە کوتایی مانگی نیسان بە هۆی خیانەت و جاشێتی سەرۆک هۆزی جبرانان و دەرەبەگی تاوانبار قاسم بەگی جبران، شێخ سەعید، شێخ عەبدوڵڵا، عەلی غالب ڕەشید ئاغا و ٢٦ شۆڕشگێڕی تر لەسەر پردی چەمی مۆراچ لە ناوچەی گەنج بەدیل گیران!

لەدوای دادگایکردنی شێخ سەعید و هاورێکانی لە کۆتایی مانگی ئایار، کە ماوەی یەک مانگی خایاند، جگە لە شێخ سەعید، ٤٧ تێکۆشەری کورد بڕیاری لە سێدارەدانی بۆ دەرکرا و لە شاری دیاربەکر بە گیانێکی شۆڕشگێڕانە و بوێرانەوە لە سێدارەدران، گیانی پاکی خۆیان کردە قوربانی ڕێگەی خاک و نیشتمان.

شێخ سەعید بۆ دوا جار لەژێر پەتی سێدارەدا فەرمووی بە هیچ شێوەیەک پەشیمانی ئەو تێکۆشانە نیم. لە پێناوی نیشتمان و گەلەکەم گیانم بەخت دەکەم. ئەوەندەمان بەسە کە نەوەکانی دوا ڕۆژمان لە بەرانبەر دوژمنانیاندا شەرمەزار و خەجاڵەت نین، شانازی بە مێژووی خۆیانەوە دەکەن. ئاواتەخوازم لەسێدارەدانم هاندەرێک بێت بۆ بەهێزبوون و سووربوونی نەوەکانی دواڕۆژی گەلەکەم لە پێناوی سەربەخۆیی کوردستان. بێگومانم ڕۆژیک دێت لەم شوێنەدا و لە هەموو کوردستان دا ئاڵای سەربەخۆیی کوردستان هەڵدەکرێت.